Evaporatif soğutucu, havayı ıslak pedlerden geçirerek soğutur. Ancak ürettiği serin hava cihazın önündeki sınırlı bir bölgede kalır. Helikopter fan ise havayı soğutmaz, geniş bir alanı sürekli hareket ettirir. İkisini birlikte kullandığınızda soğutucu serin havayı üretir, fan da bu havayı salonun geneline yayar ve hava hareketiyle serinlik hissini artırır.

Bu ikiliden verim almak için üç kurala dikkat etmek gerekir. Soğutucular dış havayı alabilecekleri yere konmalı. Fanlar serin havayı çalışma alanına taşıyacak şekilde yerleştirilmeli. Karşı tarafta da nemli havanın çıkabileceği bir açıklık bırakılmalı. Bu kuralların nedenini ve nemli günlerde ne yapmanız gerektiğini aşağıda bulabilirsiniz.

Evaporatif Soğutucu Nasıl Çalışır?

Cihaz, dış havayı fan yardımıyla suyla ıslatılmış pedlerden geçirir. Pedlerdeki su buharlaşırken havadan ısı çeker ve içeri giren hava serinler. Bu yüzden bazı kaynaklarda "su soğutmalı hava soğutucu" ya da "evaporatif hava soğutucu" olarak da geçer.

Yöntemin en büyük avantajı düşük enerji tüketimidir. En önemli sınırı ise ortam nemidir. ABD Enerji Bakanlığı'nın rehberine göre evaporatif soğutucular, nemin düşük olduğu bölgelerde dış havayı yaklaşık 8 ile 22 °C arasında serinletebilir. Aynı rehber, cihazların konutlarda merkezi klimaya göre yaklaşık yarı kurulum maliyetiyle ve yaklaşık dörtte bir enerjiyle çalıştığını da belirtir. Nemli iklimlerde ise önerilmez (U.S. Department of Energy).

Evaporatif Soğutucu Tek Başına Neden Yetmeyebilir?

Fabrika, depo ve atölye gibi geniş alanlarda evaporatif soğutucuyla ilgili en sık duyulan şikâyet, cihazın önünün serin, birkaç metre ötesinin ise sıcak olmasıdır. Bunun üç temel nedeni vardır:

• Serin hava uzağa gitmez. Soğutucunun üflediği hava kısa bir mesafede ortam havasıyla karışır ve etkisini kaybeder.
• Nem bir noktada birikir. Hava dolaşımı zayıfsa cihazın çevresi nemli ve boğucu hâle gelir.
• Kapsamak için çok cihaz gerekir. Her köşeye ayrı soğutucu koymak su tüketimini, bakım yükünü ve ilk yatırımı artırır.

Helikopter Fan Evaporatif Soğutucuya Ne Katar?

Helikopter fanlar büyük çaplı kanatlarla düşük devirde çok miktarda havayı hareket ettirir. Evaporatif soğutucuyla birlikte kullanıldığında şu üç katkıyı sağlar:

• Serin havayı yayar. Soğutucunun ürettiği havayı çalışma alanının üzerinden aşağı indirip geniş bir alana dağıtır.
• Serinlik hissini artırır. İnsan vücudu üzerinde hareket eden hava terin buharlaşmasını hızlandırır. Aynı sıcaklıkta bile ortam daha serin hissedilir.
• Nem birikmesini azaltır. Hava sürekli karıştığı için nemli hava tek bir noktada toplanmaz.

Böylece daha az sayıda soğutucuyla daha geniş bir alana etki edebilirsiniz.

Özellik	Evaporatif soğutucu	Helikopter fan	Birlikte
Hava sıcaklığı	Düşürür	Düşürmez, hava hareketiyle serinlik hissi verir	Hava serinler ve serinlik hissi artar
Etki alanı	Cihazın önündeki sınırlı bölge	Geniş alan	Serin hava geniş alana yayılır
Nemli günler	Etkisi belirgin şekilde düşer	Hava hareketi devam eder	Soğutucu kısılır, fan çalışmaya devam eder
Su ihtiyacı	Sürekli su gerekir	Su gerekmez	Daha az soğutucuyla daha az su

Birlikte Kullanırken Yerleşim Nasıl Olmalı?

Bu ikilinin başarısını büyük ölçüde yerleşim belirler. Genel kurallar şöyledir:

1. Soğutucuları dış havayı alacak şekilde yerleştirin. Evaporatif soğutucu en iyi, dışarıdaki taze havayı alıp içeri verdiğinde çalışır. Dış duvara, kapı ya da pencere hattına yakın konumlar uygundur.
2. Karşı tarafta çıkış açıklığı bırakın. İçeri giren nemli havanın dışarı atılabilmesi gerekir. Karşı duvardaki kapı, pencere ya da aspiratörler bu işi görür. ABD Enerji Bakanlığı da evaporatif soğutucu kullanılırken açıklıkların kısmen açık tutulmasını önerir. Çok kapalı bir alanda nem birikir, çok açık bir alanda ise dışarıdan sıcak hava girer.
3. Fanları serin havanın yolu üzerine yerleştirin. Helikopter fanlar, soğutucudan gelen havayı çalışma alanına indirecek şekilde, çalışanların ve üretim hattının üzerine konumlanmalıdır.
4. Hava yolunu kapatmayın. Soğutucu ile çalışma alanı arasındaki yüksek raflar, istif blokları ya da bölme duvarlar serin havanın yayılmasını engeller.

Binanızın ne kadar hava değişimine ihtiyaç duyduğunu hesaplamak için Ahır ve Fabrikalarda Hava Değişim (ACH) Nasıl Hesaplanır? yazımıza göz atabilirsiniz. Alanınız için kaç helikopter fan gerektiğini ise 1000 m² Alan İçin Kaç Adet HVLS Fan Gerekir? yazımızda anlattık.

Nem Yüksekse Ne Yapmalı?

Evaporatif soğutmanın verimi, havanın ne kadar nem alabildiğine bağlıdır. Hava zaten nemliyse su daha az buharlaşır, soğutma etkisi düşer ve içerideki nem artar. Türkiye'de yaz aylarında Akdeniz, Ege ve Karadeniz kıyılarında nem genellikle yüksektir. İç Anadolu ve iç bölgelerde ise hava daha kuru olur. Bu yüzden aynı cihaz farklı şehirlerde farklı sonuç verebilir.

Pratik öneriler:

• Nemi ölçün. İçeriye basit bir nem ölçer (higrometre) koyup en sıcak saatlerdeki değeri takip edin.
• Nemli saatlerde soğutucuyu kısın. Nem yükseldiğinde soğutucunun su pompasını kapatıp yalnızca fanla devam etmek ortamın boğucu hâle gelmesini önler. Helikopter fan bu saatlerde hava hareketiyle serinlik hissi sağlamaya devam eder.
• Neme duyarlı ürünlere dikkat edin. Kâğıt, karton, elektronik, metal parça ya da tekstil depolanan alanlarda nem artışı ürünlere zarar verebilir. Bu tür alanlarda evaporatif soğutucu kullanmadan önce nem seviyesini dikkatle değerlendirin.

Bakımda Nelere Dikkat Edilmeli?

Evaporatif soğutucunun verimi pedlerin ve suyun temizliğine bağlıdır. ABD Enerji Bakanlığı, sıcak dönemlerde ped, filtre, su deposu ve pompanın ayda bir kontrol edilmesini, pedlerin ise soğutma sezonunda en az iki kez değiştirilmesini öneriyor. Kireçli suyun kullanıldığı bölgelerde pedler daha hızlı tıkanabilir. Üreticinin bakım talimatlarını da mutlaka takip edin.

Helikopter fanlar suyla çalışmadığı için bu tür bir bakım gerektirmez. Fanın teknik yapısı hakkında bilgiyi teknoloji sayfamızda bulabilirsiniz.

Klima Yerine Bu İkiliyi Seçmek Mantıklı mı?

Kapıların sık açıldığı, tavanı yüksek ve geniş üretim ya da depo alanlarında bütün hacmi klimayla soğutmak hem pahalıdır hem de çoğu zaman pratik değildir. Evaporatif soğutucu ile helikopter fan, bu tür alanlarda çalışanların bulunduğu bölgeyi serinletmeye odaklanan, daha düşük enerjili bir alternatif sunar. Buna karşılık kesin sıcaklık ve nem kontrolü gereken alanlarda (laboratuvar, hassas ürün deposu gibi) klima gerekli olabilir. İki sistemin farklarını Helikopter Fan ile Klima Arasındaki Farklar yazımızda ayrıntılı olarak karşılaştırdık.

Fabrika ve depolardaki uygulama örneklerini Fabrika / Endüstri sayfamızda, tüm modellerimizi ise Ürünlerimiz sayfasında inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Evaporatif soğutucu nemli havada çalışır mı?

Çalışır, ancak verimi belirgin şekilde düşer ve içerideki nemi artırır. Nemli saatlerde soğutucuyu kısıp yalnızca helikopter fanla devam etmek genellikle daha iyi sonuç verir.

Kapılar kapalıyken evaporatif soğutucu kullanılabilir mi?

Önerilmez. İçeri giren nemli havanın dışarı çıkabileceği bir açıklık yoksa nem birikir ve ortam boğucu hâle gelir. Karşı taraftaki bir kapı, pencere ya da aspiratör kısmen açık olmalıdır.

Helikopter fan tek başına yeterli olur mu?

Birçok işletmede yeterli olur. Helikopter fan havayı soğutmaz ama hava hareketiyle belirgin bir serinlik hissi sağlar. Dış sıcaklığın çok yüksek olduğu ve havanın kuru olduğu bölgelerde evaporatif soğutucuyla desteklemek etkiyi artırır. Konuyu HVLS Fanlar ile Sıcaklık Sorununu Çözmek yazımızda ayrıca ele aldık.

Kaç soğutucu ve kaç fan gerekir?

Bu sayı alanın büyüklüğüne, tavan yüksekliğine, iç yerleşime ve bölgenin nemine göre değişir. Ortak bir formül vermek yanıltıcı olur. Tesisinizin ölçülerini ve yerleşim planını iletişim sayfamız üzerinden bize iletebilirsiniz.

Evaporatif soğutucu ne kadar su harcar?

Su tüketimi cihazın kapasitesine, dış sıcaklığa ve neme göre değişir. Doğru değer için kullandığınız modelin teknik bilgilerine bakmak gerekir. Helikopter fanla birlikte kullanıldığında aynı alan için daha az soğutucu gerekebileceğinden toplam su tüketimi de azalabilir.